Περιεχόμενα
24 Δεκεμβρίου 2025: Βρισκόμαστε στην καρδιά του χειμώνα του 2025. Ενώ η αγορά κινείται σε εορταστικούς ρυθμούς, ο νομικός κόσμος της χώρας βρίσκεται σε κατάσταση «σιωπηλού πυρετού». Το νομοσχέδιο για την αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου, που αναμένεται να ψηφιστεί τις πρώτες εβδομάδες του 2026, δεν είναι απλώς μια αλλαγή άρθρων στον Αστικό Κώδικα. Είναι μια κοσμογονία στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την περιουσία, την οικογενειακή διαδοχή και τις σχέσεις γονέων-τέκνων.
Όπως επισημαίνει η συμβολαιογράφος Χριστίνα Γ. Πάχου, παρότι ο εκσυγχρονισμός είναι το ζητούμενο, η διαβούλευση έχει αναδείξει σημαντικά «αγκάθια». Οι δικηγορικοί σύλλογοι προειδοποιούν για τον κίνδυνο «αιχμαλωσίας» των ηλικιωμένων, ενώ οι συμβολαιογράφοι εστιάζουν στις τεχνικές δυσκολίες της μετάβασης. Στο επίκεντρο όλων, η αιώνια Διαθήκη αναμετράται για πρώτη φορά με τον νέο παίκτη: την Κληρονομική Σύμβαση.
Ακολουθεί η πλήρης ανάλυση των νέων δεδομένων από το γραφείο μας, συνδυάζοντας τη νομική θεωρία με παραδείγματα από την καθημερινή ζωή.
1. Η Διαθήκη: Το «Κάστρο» της Ελευθερίας του Διαθέτη
Η διαθήκη δεν είναι «δεινόσαυρος». Παραμένει το πιο ευέλικτο εργαλείο που έχει στα χέρια του ένας πολίτης. Στηρίζεται στη θεμελιώδη αρχή της ελευθερίας του διαθέτεσθαι, επιτρέποντας στον καθένα να αποφασίζει για τον μόχθο μιας ζωής χωρίς να δίνει λογαριασμό σε τρίτους όσο βρίσκεται εν ζωή.
Τα ισχυρά σημεία που την κρατούν ζωντανή:
- Η Απόλυτη Ανάκληση: Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα. Μπορείτε να την αλλάξετε ακόμα και μία ώρα πριν φύγετε από τη ζωή. Αυτό εξασφαλίζει ότι η περιουσία θα καταλήξει σε εκείνον που πραγματικά σας στάθηκε μέχρι το τέλος.
- Η Μυστικότητα: Σε μια κοινωνία όπου τα περιουσιακά προκαλούν τριβές, η δυνατότητα του διαθέτη να κρατήσει τις επιλογές του κρυφές διασφαλίζει την οικογενειακή ηρεμία.
- Το Χαμηλό Κόστος: Μια ιδιόγραφη διαθήκη είναι πρακτικά δωρεάν, αρκεί να τηρεί τις τυπικές προϋποθέσεις εγκυρότητας (γραμμένη και υπογεγραμμένη με το χέρι του διαθέτη).
Η διαθήκη έχει μια σοβαρή αδυναμία: την ανασφάλεια του κληρονόμου. Όσο εύκολα γράφεται, τόσο εύκολα αλλάζει. Και εδώ ακριβώς έρχεται να καλύψει το κενό ο νέος θεσμός.
2. Η Κληρονομική Σύμβαση: Η Νέα Ευρωπαϊκή Πραγματικότητα
Η μεγαλύτερη ανατροπή έρχεται με την κατάργηση της απαγόρευσης του Άρθρου 368 του Αστικού Κώδικα. Μέχρι σήμερα, οποιαδήποτε συμφωνία για κληρονομιά ζώντος ήταν άκυρη (contra bonos mores). Πλέον, η Ελλάδα υιοθετεί το μοντέλο της «Κληρονομικής Σύμβασης» (Erbvertrag), ακολουθώντας το παράδειγμα της Γερμανίας, της Ελβετίας και της Κύπρου.
Γιατί αποτελεί επανάσταση;
Η σύμβαση είναι διμερής. Αυτό σημαίνει ότι ο διαθέτης και ο κληρονόμος συμφωνούν από κοινού ενώπιον συμβολαιογράφου. Μόλις πέσουν οι υπογραφές, ο κληρονόμος αποκτά ένα δικαίωμα προσδοκίας.
Το «Αγκάθι» της Δέσμευσης
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι ο διαθέτης δεν μπορεί να αλλάξει γνώμη μονομερώς, ούτε να πουλήσει το ακίνητο ερήμην του κληρονόμου, εκτός αν συντρέχουν ακραίοι λόγοι (π.χ. απόπειρα κατά της ζωής του).
3. Συγκριτικός Πίνακας: Τι αλλάζει στην πράξη
| Χαρακτηριστικό | Διαθήκη (Ισχύον & Νέο Δίκαιο) | Κληρονομική Σύμβαση (Νέο Δίκαιο 2026) |
|---|---|---|
| Νομική Φύση | Μονομερής δικαιοπραξία | Διμερής σύμβαση (συμφωνία) |
| Ανάκληση | Ελεύθερη και μονομερής οποτεδήποτε | Μόνο με κοινή συμφωνία ή σπουδαίο λόγο |
| Δημοσιότητα | Μπορεί να παραμείνει μυστική | Γνωστή και στους δύο συμβαλλόμενους |
| Τύπος | Ιδιόγραφη, δημόσια ή μυστική | Αποκλειστικά Συμβολαιογραφικό έγγραφο |
| Ασφάλεια Κληρονόμου | Χαμηλή (κίνδυνος αλλαγής γνώμης) | Μέγιστη (δικαίωμα προσδοκίας) |
| Έλεγχος Περιουσίας | Πλήρης έλεγχος στον διαθέτη | Περιορισμοί στη διάθεση των ακινήτων |
4. Πρακτική Εφαρμογή: Τρία Παραδείγματα από την Καθημερινότητα
Ας δούμε πώς οι νέες διατάξεις λύνουν (ή δημιουργούν) καταστάσεις που αντιμετωπίζει η μέση ελληνική οικογένεια, όπως καταγράφονται καθημερινά στο συμβολαιογραφείο μας.
Σκεφτείτε την κυρία Ελένη, 82 ετών, χήρα, που ζει μόνη στο Παγκράτι και χρειάζεται φροντίδα. Έχει προτείνει στην ανιψιά της να τη γηροκομήσει με αντάλλαγμα το σπίτι.
Ο κύριος Γιώργος θέλει να αφήσει τη βιοτεχνία του στον γιο που εργάζεται εκεί, και όχι στην κόρη που είναι δημόσιος υπάλληλος.
Ο Δημήτρης και η Μαρία συζούν 15 χρόνια χωρίς γάμο. Το σπίτι ανήκει στον Δημήτρη.
5. Η Μεγάλη Αλλαγή στη Νόμιμη Μοίρα (ΑΚ 1825)
Η Νόμιμη Μοίρα (το αναγκαστικό ποσοστό των στενών συγγενών) υφίσταται τη δική της «χειρουργική» επέμβαση.
Από το Εμπράγματο στο Ενοχικό
Μέχρι σήμερα, ο νόμιμος μεριδούχος αποκτούσε ποσοστό ιδιοκτησίας (συνιδιοκτησία), οδηγώντας σε ακίνητα που «ρήμαζαν» λόγω διαφωνιών. Η αλλαγή είναι δομική: Η νόμιμη μοίρα γίνεται ενοχική αξίωση. Ο αποκληρωμένος κληρονόμος δικαιούται χρήματα, όχι μερίδιο στο ακίνητο.
Η Επανάσταση της «Εν Ζωή Παραίτησης»
Πρόκειται για το πιο τολμηρό σημείο του νομοσχεδίου: Πλέον, ένας κληρονόμος μπορεί να παραιτηθεί από τη νόμιμη μοίρα του όσο ο διαθέτης ζει. Αυτό απαιτεί ειδικούς χειρισμούς, στους οποίους το γραφείο της Χριστίνας Πάχου δίνει ιδιαίτερη έμφαση για τη διασφάλιση των πελατών.
Παράδειγμα: Ένας γονέας δίνει ένα διαμέρισμα στον έναν γιο τώρα, και εκείνος υπογράφει συμβολαιογραφικά ότι παραιτείται από κάθε άλλη απαίτηση στο μέλλον. Αυτό «κλειδώνει» την ειρήνη στην οικογένεια και αποτρέπει μελλοντικές διεκδικήσεις.
6. Η Ψηφιακή Περιουσία (Κωδικοί & Social Media)
Πώς προστατεύονται τα ψηφιακά σας;
Το νομοσχέδιο προσαρμόζεται στην εποχή μας. Για πρώτη φορά ρυθμίζεται η τύχη της «Ψηφιακής Περιουσίας».
Αυτό δεν αφορά μόνο τους "ειδικούς". Αφορά τον καθένα που έχει:
- Κωδικούς E-banking που δεν ξέρει κανείς άλλος.
- Λογαριασμούς Social Media με προσωπικές φωτογραφίες και αναμνήσεις.
- Ψηφιακά νομίσματα (Bitcoin κ.λπ.) που αν χαθεί ο κωδικός, χάνονται τα χρήματα οριστικά.
Με το νέο Ψηφιακό Μητρώο, θα μπορείτε να αφήνετε ασφαλείς οδηγίες στους κληρονόμους σας για το πώς να διαχειριστούν αυτά τα στοιχεία, χωρίς να κινδυνεύει η ιδιωτικότητά σας όσο ζείτε.
7. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Η ψήφιση έχει προγραμματιστεί για τις αρχές του 2026, με την πλήρη εφαρμογή να αναμένεται από τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους.
Όχι αυτόματα. Αλλά αν συνάψετε σύμβαση για το ίδιο ακίνητο, η σύμβαση (ως ισχυρότερη νομικά πράξη) υπερισχύει της διαθήκης.
Για την προστασία των ηλικιωμένων, θα προβλέπονται αυστηρές δικλείδες ασφαλείας. Σε περιπτώσεις πολύ ηλικιωμένων ατόμων, ενδέχεται να απαιτούνται ιατρικές γνωματεύσεις δικαιοπρακτικής ικανότητας κατά την υπογραφή.
Ναι. Μέσω της κληρονομικής σύμβασης, οι σύζυγοι μπορούν πλέον να ορίσουν από κοινού την τύχη της περιουσίας τους, κάτι που απαγορευόταν μέχρι σήμερα στις διαθήκες.
Ο διαθέτης μπορεί να προσφύγει στο δικαστήριο και να ζητήσει την ακύρωση της σύμβασης λόγω αθέτησης όρων (π.χ. πλημμελής φροντίδα, εγκατάλειψη) ή λόγω «αχαριστίας».
Το Υπουργείο Οικονομικών εξετάζει αν η σύμβαση θα φορολογείται ως «μεταβίβαση εν ζωή» ή «αιτία θανάτου». Στόχος του γραφείου μας είναι να σας κατευθύνουμε στη λύση με τη μικρότερη φορολογική επιβάρυνση.
Όχι. Όμως, γίνεται υποχρεωτική η καταχώρισή της στο Ψηφιακό Μητρώο μετά τον θάνατο εντός συγκεκριμένης προθεσμίας, για να αποφεύγονται φαινόμενα απόκρυψης ή πλαστογραφίας.
8. Συμπέρασμα: Τι να κρατήσετε
Δεν υπάρχει «νικητής» ανάμεσα στη Διαθήκη και τη Σύμβαση. Υπάρχουν μόνο διαφορετικές ανάγκες.
- Αν η προτεραιότητά σας είναι η ελευθερία και θέλετε να έχετε τον έλεγχο μέχρι τέλους, η Διαθήκη παραμένει η βασίλισσα.
- Αν η προτεραιότητά σας είναι η εξασφάλιση (είτε του γονέα που θέλει φροντίδα, είτε του παιδιού που επενδύει στην περιουσία), η Κληρονομική Σύμβαση είναι ο δρόμος του μέλλοντος.
Το τοπίο αλλάζει και οι αποφάσεις που λαμβάνετε σήμερα, καθορίζουν την ηρεμία της οικογένειάς σας αύριο. Η Χριστίνα Γ. Πάχου και οι συνεργάτες της είναι στη διάθεσή σας για να σας καθοδηγήσουν σε αυτή τη νέα εποχή.
Συμβουλές για την Τύχη της Περιουσίας σας;
Κλείστε ένα ραντεβού για να συζητήσουμε. Έχουμε μεγάλη εμπειρία στη σύνταξη διαθήκης και σε σύνθετα κληρονομικά θέματα. Γνωρίζουμε ακριβώς τι ισχύει και πώς να σας προστατεύσουμε.
Χριστίνα Γ. Πάχου
Συμβολαιογράφος Αθηνών
Τα πνευματικά δικαιώματα ανήκουν αποκλειστικά στο pachounotary.gr. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση χωρίς άδεια.
